KIỂM TRA BÀI CŨ
KHỞI ĐỘNG
BÀI 13. CƠ SỞ DỮ LIỆU QUAN HỆ
1. KHÁI NIỆM CƠ SỞ DỮ LIỆU QUAN HỆ
Khái niệm:
- CSDL quan hệ là loại cơ sở dữ liệu tổ chức lưu trữ dữ liệu dưới dạng các bảng và các bảng này có mối quan hệ với nhau.
+ Ví dụ: Thay vì ghi chung mọi thứ vào một cuốn sổ dày, thầy cô chia ra thành bảng "Danh sách lớp" và bảng "Điểm thi", hai bảng này có liên quan với nhau qua cột "Mã học sinh".
Mô hình dữ liệu quan hệ:
- Mô hình tổ chức dữ liệu thành các bảng gồm các hàng và cột, trong đó mỗi bảng quản lí các đối tượng có đặc tính giống nhau được gọi là mô hình dữ liệu quan hệ.
+ Ví dụ: Bảng "Học sinh" luôn có các cột cố định như Họ tên, Ngày sinh, Giới tính... áp dụng chung cho tất cả các em trong lớp.
TRẢ LỜI CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Cơ sở dữ liệu quan hệ tổ chức lưu trữ dữ liệu dưới dạng nào?
Câu 2: Trong mô hình dữ liệu quan hệ, mỗi bảng dùng để làm gì?
Câu 3: Đặc điểm quan trọng nào giúp các bảng trong CSDL quan hệ kết nối được với nhau?
Câu 4: Theo ví dụ, cột "Họ tên", "Ngày sinh", "Giới tính" trong bảng "Học sinh" có đặc điểm chung là gì?
Câu 5: Khi muốn quản lý điểm thi và danh sách học sinh một cách khoa học, hệ QTCSDL quan hệ sẽ lưu trữ như thế nào?
2. MỘT SỐ THUẬT NGỮ, KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
a) Bản ghi, trường
Bản ghi (record):
- Bản ghi (record): Là một hàng ngang của bảng, lưu trữ tập hợp toàn bộ thông tin về một đối tượng cụ thể.
+ Ví dụ: Trong sổ điểm, toàn bộ thông tin nằm trên một hàng ngang của em "Nguyễn Văn Khoa" (gồm số báo danh, họ tên, giới tính, ngày sinh, điểm số) là một bản ghi.
Trường (field):
- Trường (field): Là một cột dọc trong bảng, thể hiện một thuộc tính duy nhất của đối tượng.
+ Ví dụ: Cột "Điểm số" trong danh sách thi chính là một trường, chuyên chứa điểm của tất cả học sinh.
b) Khoá chính
Khái niệm Khoá:
- Khoá: Là một trường (hoặc một nhóm trường) mà giá trị của nó không bao giờ bị trùng lặp, dùng để phân biệt rạch ròi các bản ghi với nhau.
+ Ví dụ: Cột "Số báo danh" là một khoá vì đi thi không bao giờ có chuyện hai học sinh dùng chung một số báo danh.
Khoá chính:
- Khoá chính: Một bảng có thể có nhiều khoá, người quản trị sẽ chọn ra một khoá duy nhất (thường là ngắn gọn nhất) làm khoá chính để sắp xếp và tìm kiếm dữ liệu.
+ Ví dụ: Để phân biệt học sinh, ta có thể dùng "Số Căn cước công dân" hoặc "Mã học sinh". Thầy cô thường chọn "Mã học sinh" làm khoá chính vì nó ngắn gọn và dễ nhớ hơn.
c) Khoá ngoài
Khái niệm Khoá ngoài:
- Khoá ngoài: Là một trường của bảng này, nhưng lại đóng vai trò là khoá chính ở một bảng khác. Nó là cầu nối giữa hai bảng.
+ Ví dụ: Trong bảng "Danh sách mượn sách thư viện" có cột "Mã học sinh". Cột này là khoá ngoài vì nó được lấy từ khoá chính của bảng "Danh sách lớp 11A1".
d) Liên kết dữ liệu
Liên kết (join):
- Liên kết (join): Là thao tác dùng khoá ngoài để ghép nối dữ liệu từ nhiều bảng lại với nhau thành một bảng có đầy đủ thông tin.
+ Ví dụ: Máy tính tự động ghép bảng "Điểm thi" (chỉ có số báo danh và điểm) với bảng "Thí sinh" (có số báo danh và họ tên) để in ra một bảng kết quả báo điểm hoàn chỉnh biết rõ tên từng người.
Mục đích liên kết:
- Mục đích: Việc tách thành nhiều bảng rồi liên kết lại giúp tránh dư thừa dữ liệu, tiết kiệm bộ nhớ và đảm bảo tính thống nhất khi sửa đổi thông tin.
+ Ví dụ: Khi một học sinh đổi tên, thầy cô chỉ cần sửa tên một lần ở bảng "Danh sách gốc". Mọi bảng điểm liên kết với nó sẽ tự động cập nhật tên mới, không lo việc sửa bảng này mà quên sửa bảng kia.
e) Các trường và dữ liệu
Kiểu dữ liệu:
- Kiểu dữ liệu: Mỗi trường trong bảng quy định chỉ được lưu một loại dữ liệu nhất định (như số nguyên, văn bản, ngày tháng, lôgic đúng/sai).
+ Ví dụ: Cột "Ngày sinh" đã được quy định kiểu ngày tháng thì chỉ được điền số (như 22/11/2003), không được gõ chữ cái vào đó.
Ý nghĩa:
- Ý nghĩa: Việc quy định kiểu dữ liệu giúp tối ưu dung lượng máy tính và giúp hệ thống tự động chặn các lỗi nhập liệu vô lí.
+ Ví dụ: Nếu thầy giáo đang mệt và lỡ gõ nhầm chữ "Bảy" vào cột "Điểm số" (được quy định là kiểu số nguyên), phần mềm sẽ báo lỗi ngay lập tức để thầy gõ lại thành số "7".
TRẢ LỜI CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Câu 6: Trong CSDL quan hệ, bản ghi (record) là gì?
Câu 7: Trong bảng CSDL, một "trường" (field) dùng để thể hiện điều gì?
Câu 8: Đặc điểm cơ bản nhất của một "khoá" (key) trong bảng dữ liệu là gì?
Câu 9: Cầu nối liên kết dữ liệu giữa hai bảng khác nhau được gọi là gì?
Câu 10: Thao tác dùng khoá ngoài để ghép nối dữ liệu từ nhiều bảng lại với nhau được gọi là gì?
Câu 11: Theo ví dụ trong sổ điểm, một "bản ghi" về học sinh Nguyễn Văn Khoa sẽ chứa những thông tin gì?
Câu 12: Tại sao cột "Số báo danh" thường được chọn làm khóa chính thay vì cột "Họ và tên"?
Câu 13: Việc quy định chặt chẽ kiểu dữ liệu cho từng trường nhằm mang lại lợi ích gì cho hệ thống?
Câu 14: Khi tách danh sách thành bảng "Danh sách gốc" và bảng "Điểm", nếu một học sinh đổi tên thì cần cập nhật dữ liệu như thế nào?
Câu 15: Cột "Ngày sinh" được cấu hình kiểu dữ liệu là "ngày tháng". Nếu người dùng cố tình nhập chuỗi chữ cái "HA NA" vào cột này, hệ thống sẽ phản ứng ra sao?