BÀI 13. CƠ SỞ DỮ LIỆU QUAN HỆ
1. KHÁI NIỆM CƠ SỞ DỮ LIỆU QUAN HỆ
- CSDL quan hệ là loại cơ sở dữ liệu tổ chức lưu trữ dữ liệu dưới dạng các bảng và các bảng này có mối quan hệ với nhau.
+ Ví dụ: Thay vì ghi chung mọi thứ vào một cuốn sổ dày, thầy cô chia ra thành bảng "Danh sách lớp" và bảng "Điểm thi", hai bảng này có liên quan với nhau qua cột "Mã học sinh".
- Mô hình tổ chức dữ liệu thành các bảng gồm các hàng và cột, trong đó mỗi bảng quản lí các đối tượng có đặc tính giống nhau được gọi là mô hình dữ liệu quan hệ.
+ Ví dụ: Bảng "Học sinh" luôn có các cột cố định như Họ tên, Ngày sinh, Giới tính... áp dụng chung cho tất cả các em trong lớp.
2. MỘT SỐ THUẬT NGỮ, KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
a) Bản ghi, trường
- Bản ghi (record): Là một hàng ngang của bảng, lưu trữ tập hợp toàn bộ thông tin về một đối tượng cụ thể.
+ Ví dụ: Trong sổ điểm, toàn bộ thông tin nằm trên một hàng ngang của em "Nguyễn Văn Khoa" (gồm số báo danh, họ tên, giới tính, ngày sinh, điểm số) là một bản ghi.
- Trường (field): Là một cột dọc trong bảng, thể hiện một thuộc tính duy nhất của đối tượng.
+ Ví dụ: Cột "Điểm số" trong danh sách thi chính là một trường, chuyên chứa điểm của tất cả học sinh.
b) Khoá chính
- Khoá: Là một trường (hoặc một nhóm trường) mà giá trị của nó không bao giờ bị trùng lặp, dùng để phân biệt rạch ròi các bản ghi với nhau.
+ Ví dụ: Cột "Số báo danh" là một khoá vì đi thi không bao giờ có chuyện hai học sinh dùng chung một số báo danh.
- Khoá chính: Một bảng có thể có nhiều khoá, người quản trị sẽ chọn ra một khoá duy nhất (thường là ngắn gọn nhất) làm khoá chính để sắp xếp và tìm kiếm dữ liệu.
+ Ví dụ: Để phân biệt học sinh, ta có thể dùng "Số Căn cước công dân" hoặc "Mã học sinh". Thầy cô thường chọn "Mã học sinh" làm khoá chính vì nó ngắn gọn và dễ nhớ hơn.
c) Khoá ngoài
- Khoá ngoài: Là một trường của bảng này, nhưng lại đóng vai trò là khoá chính ở một bảng khác. Nó là cầu nối giữa hai bảng.
+ Ví dụ: Trong bảng "Danh sách mượn sách thư viện" có cột "Mã học sinh". Cột này là khoá ngoài vì nó được lấy từ khoá chính của bảng "Danh sách lớp 11A1".
d) Liên kết dữ liệu
- Liên kết (join): Là thao tác dùng khoá ngoài để ghép nối dữ liệu từ nhiều bảng lại với nhau thành một bảng có đầy đủ thông tin.
+ Ví dụ: Máy tính tự động ghép bảng "Điểm thi" (chỉ có số báo danh và điểm) với bảng "Thí sinh" (có số báo danh và họ tên) để in ra một bảng kết quả báo điểm hoàn chỉnh biết rõ tên từng người.
- Mục đích: Việc tách thành nhiều bảng rồi liên kết lại giúp tránh dư thừa dữ liệu, tiết kiệm bộ nhớ và đảm bảo tính thống nhất khi sửa đổi thông tin.
+ Ví dụ: Khi một học sinh đổi tên, thầy cô chỉ cần sửa tên một lần ở bảng "Danh sách gốc". Mọi bảng điểm liên kết với nó sẽ tự động cập nhật tên mới, không lo việc sửa bảng này mà quên sửa bảng kia.
e) Các trường và dữ liệu
- Kiểu dữ liệu: Mỗi trường trong bảng quy định chỉ được lưu một loại dữ liệu nhất định (như số nguyên, văn bản, ngày tháng, lôgic đúng/sai).
+ Ví dụ: Cột "Ngày sinh" đã được quy định kiểu ngày tháng thì chỉ được điền số (như 22/11/2003), không được gõ chữ cái vào đó.
- Ý nghĩa: Việc quy định kiểu dữ liệu giúp tối ưu dung lượng máy tính và giúp hệ thống tự động chặn các lỗi nhập liệu vô lí.
+ Ví dụ: Nếu thầy giáo đang mệt và lỡ gõ nhầm chữ "Bảy" vào cột "Điểm số" (được quy định là kiểu số nguyên), phần mềm sẽ báo lỗi ngay lập tức để thầy gõ lại thành số "7".