BÀI 11. MÔI TRƯỜNG PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM AI
MỤC TIÊU
Sau bài học này, em sẽ:
- Sử dụng được một số công cụ trong môi trường phát triển sản phẩm AI.
KHỞI ĐỘNG
Trong một hoạt động ngoại khoá, nhóm bạn An cùng xem một video giới thiệu về các địa điểm du lịch nổi tiếng. Một bạn trong nhóm nhận xét: "Hình ảnh trong video rất đẹp, nhưng giọng đọc lại nghe giống nhau ở nhiều video mình đã xem.". Bạn An chia sẻ: "Có thể giọng đọc đó được tạo bằng AI. Mình đã từng thử dùng một công cụ trực tuyến để viết mã, cho AI đọc được một bài thơ tiếng Việt.".
Chia sẻ của bạn An khiến cả nhóm bắt đầu tò mò. Theo em:
1. Nếu chỉ cần một công cụ lập trình đơn giản là có thể tạo ra sản phẩm AI như vậy thì em có thể tự làm được không?
2. Cần làm gì để bắt đầu thử nghiệm tạo sản phẩm đơn giản với AI?
GỢI Ý TRẢ LỜI PHẦN KHỞI ĐỘNG
1. Nếu chỉ cần một công cụ lập trình đơn giản là có thể tạo ra sản phẩm AI như vậy thì em có thể tự làm được không?
Có, em hoàn toàn có thể tự làm được. Hiện nay có các nền tảng lập trình trực tuyến như Google Colab hoặc Kaggle cho phép viết mã, chạy thử và chia sẻ kết quả trực tiếp trên trình duyệt mà không cần cài đặt phần mềm phức tạp.
2. Cần làm gì để bắt đầu thử nghiệm tạo sản phẩm đơn giản với AI?
Để bắt đầu thử nghiệm, em cần truy cập vào một nền tảng lập trình trực tuyến (ví dụ: Google Colab), đăng nhập bằng tài khoản Google, tạo một sổ tay (notebook) mới, sau đó viết các đoạn mã lệnh bằng ngôn ngữ Python vào từng ô mã (cell) và chạy thử để xem ngay kết quả.
KHÁM PHÁ
1. Làm quen với công cụ tạo sản phẩm AI trực tuyến
Trong tình huống Khởi động, bạn An có đề cập đến việc sử dụng một công cụ giúp tạo ra sản phẩm AI ngay trên trình duyệt. Đây là những nền tảng lập trình trực tuyến như Google Colab hoặc Kaggle, cho phép viết mã, chạy thử và chia sẻ kết quả mà không cần cài đặt phần mềm. Ngoài ra, cũng có các công cụ cần cài đặt như Jupyter Notebook hoặc Visual Studio Code, phù hợp với người đã có kinh nghiệm lập trình. Bài học này giúp các em làm quen với hai công cụ giúp tạo các sản phẩm AI trực tuyến, đó là Google Colab và Kaggle cùng thuộc sở hữu của Google.
– Google Colab (viết tắt của Colaboratory) là một nền tảng lập trình trực tuyến miễn phí do Google phát triển. Với Google Colab, em có thể viết và chạy mã lập trình bằng ngôn ngữ Python ngay trên trình duyệt, mà không cần cài đặt phần mềm phức tạp. Google Colab hoạt động như một sổ tay điện tử gồm nhiều ô (cell), trong đó mỗi ô có thể chứa mã lệnh hoặc ghi chú giải thích. Em có thể chạy từng ô để xem ngay kết quả, rất thuận tiện cho việc học và thực hành lập trình.
– Kaggle là một nền tảng trực tuyến thuộc Google, thường được biết đến như một cộng đồng Khoa học dữ liệu. Bên cạnh việc tổ chức các cuộc thi về dữ liệu, Kaggle cũng cung cấp môi trường lập trình trực tuyến để viết và chạy mã Python trong các sổ tay (notebook). Giao diện làm việc của Kaggle tương tự Google Colab, đồng thời cho phép truy cập nhanh đến các bộ dữ liệu mẫu và dễ dàng chia sẻ kết quả với cộng đồng.
Hai công cụ Google Colab và Kaggle cho phép em xử lí dữ liệu, huấn luyện các mô hình Học máy cơ bản, đồng thời trình bày kết quả dưới dạng bảng, biểu đồ hoặc văn bản dễ hiểu. Ngoài ra, em cũng có thể lưu trữ và chia sẻ sản phẩm học tập với bạn bè hoặc thầy cô giáo một cách thuận tiện.
GHI NHỚ
Một số công cụ lập trình trực tuyến giúp em viết mã và tạo sản phẩm AI ngay trên trình duyệt mà không cần cài đặt phần mềm. Trong đó, Google Colab và Kaggle là nền tảng miễn phí, dễ sử dụng, cho phép viết và chạy mã Python theo từng bước, hỗ trợ thực hành với AI một cách linh hoạt và thuận tiện.
Nhiệm vụ 1: Làm quen với giao diện Google Colab
Hướng dẫn:
(Hình ảnh và hướng dẫn sau đây sử dụng phần mềm Google Colab của Google.)
Bước 1. Mở ứng dụng Google Colab và tạo một sổ tay mới.
– Mở trình duyệt, truy cập trang web: https://colab.research.google.com.
– Em cần đăng nhập bằng tài khoản Google cá nhân hoặc tài khoản được cung cấp.
– Sau khi đăng nhập, chọn nút + New notebook ở góc dưới bên phải để tạo một tệp Colab mới.
Bước 2. Làm quen với giao diện Google Colab.
Sau khi tạo mới sẽ có giao diện như sau:
Hình 11.1. Giao diện của Google Colab
Giải thích các chú thích trong Hình 11.1:
(1): Thanh công cụ dùng để tạo tệp mới, lưu tệp, chạy mã, thêm chú thích,...;
(2): Nút chia sẻ (góc trên bên phải) dùng để chia sẻ tệp Colab với bạn bè hoặc thầy cô giáo;
(3) và (4): Nút Code, Text dùng để chèn thêm ô viết mã hoặc ghi chú;
(5): Nút chạy mã dùng để chạy tất cả các lệnh từ trên xuống dưới;
(6): Nút chỉ chạy mã ở một ô;
(7): Một ô viết mã.
Bước 3. Viết và chạy các lệnh ở các ô mã khác nhau.
Nháy chọn nút hoặc nhấn tổ hợp phím Shift + Enter để chạy mỗi ô mã và xem kết quả (ví dụ Hình 11.2).
Hình 11.2. Ví dụ kết quả chạy hai ô mã của Google Colab
Bước 4. Thêm ghi chú.
Chọn ô + Text sau đó nhập nội dung ghi chú. Ví dụ: Đây là bài thực hành đầu tiên của em với Google Colab (Hình 11.3).
Hình 11.3. Giao diện code, kết quả, ghi chú
Bước 5. Lưu và chia sẻ.
– Chọn File → Save a copy in Drive để lưu vào Google Drive cá nhân.
– Chọn Share, sau đó cài đặt quyền truy cập nếu muốn chia sẻ với bạn bè hoặc thầy cô giáo.
Nhiệm vụ 2: Làm quen với giao diện Kaggle
Hướng dẫn:
(Hình ảnh và hướng dẫn sau đây sử dụng phần mềm Kaggle của Google.)
Bước 1. Truy cập Kaggle và tạo một sổ tay mới.
– Mở trình duyệt, truy cập trang web: https://www.kaggle.com/code.
– Sau khi đăng nhập, chọn nút + New notebook hoặc vào Create chọn New Notebook để tạo một sổ tay mới.
Hình 11.4. Giao diện của Kaggle
Bước 2. Làm quen với giao diện sổ tay.
Một sổ tay mới sẽ có giao diện như sau:
Hình 11.5. Giao diện một sổ tay mới trong Kaggle
Giải thích các chú thích trong Hình 11.5: (1): Thanh tiêu đề trên cùng và menu:
– notebookff3d2d4339: Tên mặc định của sổ tay bạn đang làm việc (có thể đổi tên).
– Draft saved: Cho biết sổ tay của bạn đã được lưu tạm thời (chế độ nháp).
– Thanh bảng chọn:
+ File: Tạo mới, lưu, tải về, xoá,... một tệp sổ tay.
+ Edit: Cắt, dán, xoá ô,...
+ View: Hiển thị/ẩn một số thành phần trên giao diện.
+ Run: Chạy ô hiện tại, chạy toàn bộ sổ tay.
+ Help: Truy cập tài liệu trợ giúp.
(2): Thanh công cụ cung cấp các nút chức năng để thao tác nhanh với các ô:
– Thêm ô mới.
– Cắt, sao chép, dán, xoá ô.
– Chạy toàn bộ sổ tay.
– Chọn kiểu ô là Code (mã lệnh) hay Markdown (văn bản chú thích).
– Hiển thị trạng thái của phiên làm việc (Session chưa được kích hoạt nếu chưa chạy bất kì ô nào).
(3): Vùng soạn thảo mã (Code cell) là khu vực bạn viết mã Python. Trong ví dụ như Hình 11.5, có đoạn mã thực hiện:
+ Nhập các thư viện như numpy, pandas, os.
+ Duyệt qua thư mục \kaggle\input để liệt kê các tệp dữ liệu đầu vào.
(4): Nút chạy một ô mã.
Bước 3. Thực hiện tương tự các bước 3, 4, 5 như Google Colab.
TRẢ LỜI CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Theo bài học, nền tảng lập trình trực tuyến miễn phí nào do Google phát triển giúp viết và chạy mã Python ngay trên trình duyệt?
Câu 2: Một sổ tay (notebook) trong nền tảng Google Colab được cấu tạo từ nhiều thành phần nào sau đây?
Câu 3: Ưu điểm lớn nhất của việc sử dụng Google Colab hoặc Kaggle so với các phần mềm lập trình truyền thống là gì?
Câu 4: Tại giao diện Google Colab, để thêm một ô chuyên dùng cho việc viết mã lệnh lập trình, bạn cần nháy chuột vào nút nào?
Câu 5: Bạn A đang viết một đoạn mã trên Google Colab. Sau khi gõ xong mã lệnh tại ô số 1, để xem kết quả nhanh nhất, bạn A sẽ làm gì?
2. Thực hành: AI chuyển đoạn văn thành giọng nói
Nhiệm vụ: Sử dụng Google Colab để thử nghiệm AI chuyển đoạn văn thành giọng nói.
Hướng dẫn:
(Hình ảnh và hướng dẫn sau đây sử dụng phần mềm Google Colab của Google.)
Bước 1. Mở Google Colab và tạo một sổ tay mới.
Vào trang web: https://colab.research.google.com, sau đó đăng nhập bằng tài khoản Google hoặc tài khoản được cung cấp. Chọn nút + New notebook hoặc chọn Create → New Notebook để tạo một sổ tay mới.
Bước 2. Tạo hai ô mã lệnh.
– Ô mã 1: Cài đặt thư viện:!pip install gTTS
gTTS (Google Text-to-Speech) là một thư viện Python cho phép chuyển văn bản thành giọng nói bằng cách sử dụng dịch vụ đọc tự động của Google. Công cụ này hỗ trợ nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt và thường được dùng để tạo tệp âm thanh từ văn bản một cách nhanh chóng.
– Ô mã 2: Thử nghiệm.
from gtts import gTTS
from IPython.display import Audio
tts = gTTS("Việt Nam đất nước ta ơi. Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn", lang='vi')
tts.save("vietnam.mp3")
Audio("vietnam.mp3", autoplay=True)
Bước 3. Chạy các ô mã.
Kết quả khi chạy các ô mã ở Bước 2 như Hình 11.6.
Hình 11.6. Kết quả chuyển từ chữ sang giọng nói
Gợi ý mở rộng:
– So sánh kết quả khi thay đổi ngôn ngữ (ví dụ lang='en' cho tiếng Anh).
– Dùng đoạn văn dài hơn để tạo bài thuyết trình có giọng nói.
– Thử nhiều giọng khác nhau với các thư viện nâng cao (nếu quan tâm).
LUYỆN TẬP
1. Trong Google Colab, vị trí nào em có thể nhập và chạy mã Python?
A. Thanh menu trên cùng.
B. Khung Markdown.
C. Ô mã.
D. Tệp tài liệu Google Drive.
2. Google Colab giúp em chạy mã Python bằng cách nào?
A. Trên máy tính không cần kết nối Internet.
B. Trên trình duyệt kết nối Internet mà không cần cài đặt phần mềm.
C. Trong tệp tài liệu Word.
D. Trong ứng dụng cài đặt trong máy tính.
GỢI Ý TRẢ LỜI PHẦN LUYỆN TẬP
1. Trong Google Colab, vị trí nào em có thể nhập và chạy mã Python?
- Đáp án đúng là C. Ô mã. (Trong giao diện Colab, vùng soạn thảo mã – code cell – là khu vực dành riêng để viết và chạy các câu lệnh Python).
2. Google Colab giúp em chạy mã Python bằng cách nào?
- Đáp án đúng là B. Trên trình duyệt kết nối Internet mà không cần cài đặt phần mềm.
VẬN DỤNG
Trường em sắp tổ chức “Ngày hội học sinh sáng tạo”. Ban tổ chức muốn có một đoạn giới thiệu sự kiện bằng giọng nói tự động, phát qua loa hoặc dùng kèm trong video giới thiệu. Nhà trường giao cho lớp em thực hiện phần này để chia sẻ trong buổi sinh hoạt đầu tuần với nhiệm vụ và yêu cầu cụ thể như sau:
Nhiệm vụ: Sử dụng Google Colab và thư viện gTTS (thư viện Python cho phép chuyển văn bản thành giọng nói bằng cách sử dụng dịch vụ đọc tự động của Google) để thực hiện đoạn giới thiệu bằng giọng nói cho hoạt động “Ngày hội học sinh sáng tạo”.
Yêu cầu:
– Viết một đoạn giới thiệu ngắn gọn (khoảng từ 4 đến 6 câu) giới thiệu về hoạt động: tên sự kiện, thời gian, địa điểm, điểm thú vị và lời mời tham gia.
– Sử dụng Google Colab để viết mã chuyển đoạn văn đó thành giọng nói (dùng thư viện gTTS).
– Ghi chú những điều em đã chỉnh sửa trong nội dung để đoạn âm thanh dễ nghe (ví dụ: tách câu dài, dùng từ phổ thông, tránh dấu câu khó đọc,...).
– Chia sẻ âm thanh cho bạn cùng lớp nghe thử và ghi nhận phản hồi trước khi hoàn thiện sản phẩm bàn giao cho Nhà trường.
GỢI Ý TRẢ LỜI PHẦN VẬN DỤNG
Đoạn giới thiệu "Ngày hội học sinh sáng tạo":
"Chào mừng các bạn đến với Ngày hội học sinh sáng tạo của trường chúng ta. Sự kiện sẽ chính thức diễn ra vào lúc 8 giờ sáng Chủ nhật tuần này tại sân trường chính. Đây là cơ hội tuyệt vời để các bạn trực tiếp trải nghiệm những mô hình khoa học độc đáo và khám phá các sản phẩm AI do chính học sinh thiết kế. Đừng bỏ lỡ những phần quà vô cùng hấp dẫn từ ban tổ chức. Hãy đến tham gia ngay và cùng lan tỏa tinh thần đam mê sáng tạo nhé."
Mã Python thực hiện trên Google Colab:
Ô mã 1 (Cài đặt thư viện):
!pip install gTTS
Ô mã 2 (Thử nghiệm chuyển văn bản thành giọng nói):
from gtts import gTTS
from IPython.display import Audio
text = "Chào mừng các bạn đến với Ngày hội học sinh sáng tạo của trường chúng ta. Sự kiện sẽ chính thức diễn ra vào lúc 8 giờ sáng Chủ nhật tuần này tại sân trường chính. Đây là cơ hội tuyệt vời để các bạn trực tiếp trải nghiệm những mô hình khoa học độc đáo và khám phá các sản phẩm AI do chính học sinh thiết kế. Đừng bỏ lỡ những phần quà vô cùng hấp dẫn từ ban tổ chức. Hãy đến tham gia ngay và cùng lan tỏa tinh thần đam mê sáng tạo nhé."
tts = gTTS(text, lang='vi')
tts.save("ngayhoi_sangtao.mp3")
Audio("ngayhoi_sangtao.mp3", autoplay=True)
Ghi chú điều chỉnh để âm thanh dễ nghe hơn: Để AI có nhịp đọc tự nhiên, đoạn văn gốc đã được tách thành các câu đơn ngắn gọn bằng dấu chấm, loại bỏ các từ viết tắt hoặc từ mượn phức tạp để bộ đọc tiếng Việt không bị vấp. Bên cạnh việc sử dụng thư viện gTTS cơ bản trên Colab, việc đối chiếu thử nghiệm file âm thanh này với các dịch vụ tổng hợp giọng nói nhân tạo chuyên nghiệp như TTSFree.com hay Vbee AIVoice sẽ mang lại thêm cơ sở so sánh thực tế để lựa chọn được chất giọng tự nhiên, truyền cảm nhất trước khi phát qua loa của nhà trường. Bước cuối cùng, em có thể nhấn nút chia sẻ (Share) tệp Colab hoặc gửi trực tiếp file ngayhoi_sangtao.mp3 cho các bạn cùng lớp nghe thử và thu thập phản hồi.