CHỦ ĐỀ 1. TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

Định nghĩa:

AI là khả năng của máy tính thực hiện các công việc mang tính trí tuệ của con người như: đọc chữ, hiểu tiếng nói, dịch thuật, học và ra quyết định.

Lịch sử:

• Năm 1950: Alan Turing đưa ra "Phép thử Turing" để đánh giá trí tuệ máy tính.
• Năm 1956: Thuật ngữ AI chính thức ra đời tại Hội thảo Dartmouth.

Một hệ thống AI thường có các khả năng sau:

• Khả năng học: Nắm bắt thông tin từ dữ liệu và điều chỉnh hành vi (Ví dụ: YouTube gợi ý video dựa trên lịch sử xem).
• Khả năng suy luận: Dựa vào logic và tri thức để ra quyết định (Ví dụ: Chẩn đoán bệnh từ triệu chứng).
• Khả năng nhận thức: Cảm nhận môi trường qua cảm biến (Ví dụ: Xe tự lái nhận diện biển báo).
• Khả năng hiểu ngôn ngữ: Xử lý văn bản và tiếng nói (Ví dụ: Google Search, Google Dịch).
• Khả năng giải quyết vấn đề: Xử lý tình huống phức tạp (Ví dụ: Dự báo thời tiết).

• Tự động hoá (Automation): Lặp đi lặp lại thao tác cố định, không học hỏi (Ví dụ: Dây chuyền lắp ráp cơ khí).
• AI: Có sự kết hợp các đặc trưng trí tuệ (học, suy luận...), linh hoạt và thích nghi.

• AI hẹp (Yếu): Thực hiện một nhiệm vụ cụ thể. Đây là trình độ AI hiện nay (Ví dụ: Phần mềm chơi cờ, nhận dạng khuôn mặt).
• AI tổng quát (Mạnh): Tự học, tự thích nghi, làm được nhiều việc như người. (Chưa đạt được trong thực tế) (Ví dụ: Robot trong phim viễn tưởng).

• Hệ chuyên gia: Chương trình mô phỏng chuyên gia (Ví dụ: MYCIN chẩn đoán bệnh nhiễm trùng máu).
• Robot thông minh: Robot Asimo (Honda) biết đi, nhận diện mặt, tiếng nói.
• Xử lý ngôn ngữ và hình ảnh: Google Dịch, Nhận dạng khuôn mặt (Face ID), Nhận dạng chữ viết tay.
• Trợ lý ảo: Siri, Google Assistant, Cortana... hỗ trợ tìm kiếm và điều khiển bằng giọng nói.

• Y học: Hỗ trợ chẩn đoán, phác đồ điều trị (IBM Watson), cải thiện hình ảnh y tế.
• Giao thông: Xe tự lái, điều khiển đèn giao thông thông minh.
• Tài chính: Phát hiện gian lận, hỗ trợ đầu tư.
• Sản xuất và nông nghiệp: Robot công nghiệp, trang trại thông minh (tối ưu tưới tiêu, dự đoán mùa vụ).
• Giáo dục: Cá nhân hóa lộ trình học tập (E-learning thông minh).

• Đại diện: ChatGPT (do OpenAI phát triển).
• Khả năng: Tạo nội dung (văn bản, thơ, nhạc, code), hiểu ngữ cảnh, suy luận và hội thoại như người.

Giải thích:

AI và robot có thể thực hiện tự động nhiều công việc mà trước đây chỉ con người mới làm được. Điều này khiến một số ngành nghề giảm nhu cầu tuyển dụng.

Ví dụ:

• Nhà máy dùng robot lắp ráp thay cho công nhân thủ công.
• Siêu thị dùng máy tự thanh toán, giảm số lượng nhân viên thu ngân.
• AI tạo nội dung (viết bài, tạo hình ảnh) khiến một số vị trí biên tập giảm nhu cầu.

Giải thích:

AI hoạt động dựa trên dữ liệu, trong đó có thể bao gồm dữ liệu cá nhân. Nếu thu thập, lưu trữ hoặc xử lý sai cách, dữ liệu có thể bị rò rỉ.

Ví dụ:

• Ứng dụng nhận diện khuôn mặt lưu lại hình ảnh người dùng mà chưa được phép.
• Phần mềm chat AI thu thập lịch sử trò chuyện và bị hacker xâm nhập.
• Loa thông minh trong nhà vô tình ghi âm các cuộc trò chuyện riêng tư.

Giải thích:

Nhiều mô hình AI phức tạp đến mức ngay cả người lập trình cũng khó giải thích vì sao AI đưa ra một quyết định cụ thể.

Ví dụ:

• AI chấm điểm bài luận nhưng giáo viên không biết AI dựa vào tiêu chí nào để trừ điểm.
• AI từ chối hồ sơ xin việc nhưng công ty không thể giải thích lý do cho ứng viên.
• AI dự đoán bệnh nhưng bác sĩ không biết mô hình dựa vào dấu hiệu nào.

Giải thích:

AI có thể bị hacker tấn công để làm sai lệch kết quả hoặc bị sử dụng để điều khiển vũ khí, gây nguy hiểm.

Ví dụ:

• Hacker làm cho AI xe tự lái hiểu sai biển báo → xe chạy vào đường ngược chiều.
• AI điều khiển drone, robot chiến đấu → cần kiểm soát chặt chẽ để tránh lạm dụng.

Giải thích:

Nếu AI quá thông minh, nó có thể điều khiển, tác động tới hành vi của con người hoặc đưa ra quyết định ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội.

Ví dụ:

• AI trong doanh nghiệp tự tối ưu lợi nhuận và sa thải hàng loạt nhân viên để tiết kiệm chi phí.
• AI được dùng để giám sát quá mức, xâm phạm tự do cá nhân.

• Nắm chắc từ khóa: Hãy nhớ các từ khóa: Turing, Dartmouth, Học máy, AI hẹp và AI mạnh, Trợ lý ảo, AI tạo sinh.
• Phân biệt rõ: Câu hỏi trắc nghiệm thường gài bẫy giữa "Hệ thống tự động" (ví dụ: guồng nước, cửa tự động cơ học) và "Hệ thống AI" (ví dụ: robot hút bụi tự tránh vật cản, FaceID). Hãy nhớ: Có "học" và "xử lý thông minh" mới là AI.
• Liên hệ thực tế: Các câu hỏi vận dụng thường hỏi về ứng dụng. Hãy nhớ ví dụ về ChatGPT, xe tự lái hoặc Google Dịch.